Útivist í Básum

Texti: Jóhanna Boeskov
Ársrit Útivistar nr. 20 (1994)

                Hér er gott að hittast
                hlýju blanda geði.
                Ávallt er í skála
                Útivistar gleði.

Þessar línur úr ljóði Hallgríms Jónassonar fluttar af höfundi á vígsludegi skálans í Básum 6. ágúst 1983, komu mér í hug er ég settist niður til að setja á blað nokkur orð um ,,Útivist í Básum”.  Þær lýsa á einfaldan hátt því andrúmslofti sem félagið hefur verið svo lánsamt að geta skapað í kringum starfsemi sína á þessum góða stað.

Fyrsta árið sem félagið starfaði var farið að kanna möguleika á því að fá afmarkað svæði til umráða.  Í hugum stjórnenda félagsins kom fátt annað en Þórsmörk til greina.  Landið báðum megin við Krossá, það er að segja Goðland og Þórsmörk hafði í áraraðir verið í umsjón Skógræktar ríkisins, svo til þeirra var sótt.  Þann 1. maí 1976 fékk Útivist bréf frá Skógræktinni um ,,húsbóndavald” í dalverpinu Stóraenda innst í Þórsmörkinni.  Á næstu árum var unnið þar að gerð tjaldstæða, komið á laggirnar frumstæðri salernisaðstöðu, sáð og borið á.  Ýmsir vankantar, svo sem ótryggt vatnsból og lítið undirlendi drógu heldur úr áhuga manna.  Fjárhagsstaða félagsins þessi fyrstu ár var ekki beysin svo ekki var ráðist í skálabyggingu í Stóraenda.

Eftir því sem tíminn leið gerðu Útivistarfélagar sér í æ ríkara mæli ljósa nauðsyn þæess að þetta unga ferðafélag eignaðist hús á góðum stað, framtíð þess gæti verið í húfi.  Á aðalfundi árið 1979 voru kosnar tvær fjáröflunarnefndir, kvennanefnd og karlanefnd, kannski tímanna tákn!  Og nú tóku hjólin að snúast.   Stórgjafir og áheit bárust skálabyggingarsjóði.  Félaginu áskotnaðist gamalt hús sem var rifið og unnið úr allt nýtilegt efni.
Um leið var ötullega unnið að því að fá Skógræktarstjóra til samninga um aðstöðu sunnan Krossár, á Goðalandi.  Snemma sumars 1980  fékkst svo leyfið langþráða og húsinu var valinn staður undir Bólfelli, þar sem heitir í Básum og það er trú mín að vart hafi verið völ á heppilegri eða betri staðsetningu.

Það er ekki ætlunin í þessari stuttu grein að skrifa byggingasögu Útivistar í Básum, hvorki þessarar fyrstu byggingar né annarra sem á eftir komu, enda hefur þeim verið gerð ágæt skil í fyrri ársritum.  Þó vil ég fara nokkrum orðum um þetta minnisstæða sumar.  Frá fyrstu helgi í júlí fór hópur manna, þetta 20 – 45 manns, svo til um hverja helgi til að vinna hörðum höndum í sjálfboðavinnu við nánast hvað sem var.  Um miðjan október stóð húsið fullgert að utan með járni á þaki og gleri í gluggum.  Auðvitað myndaðist fastur kjarni sem hélt utan um verkið, en fjölda margir lögðu hönd á  plóginn og bera síðan sérstakan hug til staðarins, hug velvildar og væntumþykju.  Þessar samverustundir við  vinnu og gleði urðu mörgum uppspretta vináttu, góðs kunningsskapar og félagsanda, sem enn býr að.  Fyrsta sumarið á Goðalandi voru líka auglýstar ferðir í Bása og voru bílarnir þá oft nýttir bæði fyrir vinnuhóp og farþega.  Það sama var gert næsta sumar þegar farið var að snyrta í kringum húsið, lagfæra lóðina og gera margt annað utanhúss.  Oftar en ekki buðu einstaklingar í farþegahópnum fram aðstoð sína, hrifust með af vinnugleði Útivistarmanna.

Þegar árið 1982 voru ferðirnar í Bása orðnar vinsælustu helgarferðir á vegum félagsins, rúmlega 1200 manns voru skráðir í ,,Þórsmerkur” ferðir það ár og vænkaðist mjög fjárhagurinn við þetta.Næsta ár var stóra snyrtihúsið reist í brekkunni handan við bæjarlækinn og fannst nú mörgum vera fullbyggt í Básum og þótti ástæða til að halda vígsluhátíð þá sem vikið er að í upphafi þessarar greinar.  Ógleymanlegur dagur leið við ræðuhöld, ljóðaflutning og söng. Góðar óskir og gjafir voru fluttar félaginu í einstaklega mikilli en mildri rigningu.

Strax og uppbygging hófst í Básum var flutt þangað í heilu lagi járnvarið gamalt timburhús sem Útivist hafði fengið að gjöf og staðið hafði á horni Sólvallagötu og Bræðraborgarstígs í vesturbæ Reykjavíkur.  Bæði götuskiltin voru á því þar sem það stóð á hlaðinu í Básum og höfðu margir gaman af.  Þetta vinalega hús þjónaði vel sem svefnstaður, eldhús og verkfærageymsla á meðan fyrstu byggingar framkvæmdir stóðu yfir og eftir það sem viðbótargistirými..  Þegar komið var fram á árið 1984 var ljóst að þörf væri á að endurbyggja húsið, ekki hvað síst til þess að undirbúa þar aðstöðu fyrir skálaverði sem þegar hér var komið sögu voru orðnir starfsmenn félagsins.  Í byrjun var skálavörslu sinnt í sjálfboðavinnu af félagsmönnum en eftir því sem umsvif jukust og fjárhagur treystist var hægt að hafa fólk á launum við þessi störf.   Fyrst einn mann í tvo mánuði um háannatímann en undanfarin ár hafa verið skálaverðir í Básum í um það bil 4 mánuði á ári og tveir saman þegar mest er um að vera.  Þar fyrir utan er skipulögð aðstoð úr röðum félagsmanna allar helgar sumarsins og á öðrum árstímum þegar þörf er á.

Leyfi fékkst til endurbyggingar hússins í byrjun árs 1985 og hófust nú miklar framkvæmdir í Básum.  Á grunni gamla hússins reis hið nýja hús að segja má á einni góðri vinnuhelgi í apríl, reyndar eftir fjölmargar vinnustundir Útivistarmanna ,,í bænum”, þar sem allt var tilsagað og sniðið sem hægt var.  Húsið var svo tilbúið til notkunar í byrjun sumars og kom sér vel, þar sem fjöldi gesta náði tæplega 2000 þetta árið.

Þegar hér var komið sögu hafði Skógrækt ríkisins ennþá á hendi vörslu Goðalands fyrir utan Bása, svo sem eftirlit, hreinsun og innheimtu gistigjalda og hafði til þess tvo starfsmenn allt sumarið.  Stóraukin aðsókn var á svæðið og kom aðallega tvennt til; sú góða snyrtiaðstaða sem Útivist hafði komið upp og nýttist að sjálfsögðu fleirum en gestum Útivistar og svo sú breyting sem var að verða á bílaflota landsmanna.  Æ fleiri eignuðust stóra, kraftmikla bíla og fóru nú á eigin vegum í sínar ,,fjallaferðir”.  Útivist sóttist eftir að fá umsjón með svæðinu öllu, svo það var mikið fagnaðarefni þegar bréf barst frá Skógrækt ríkisins í byrjun árs 1986 þar að lútandi.  Margar ferðir voru farnar til að vinna úti við, sá fræi og sáldra áburði í flög og rofabörð, tjaldstæði hreinsuð, snyrt og bætt með túnþökum.  Önnur ósk rættist einnig á þessu ári, göngubrú yfir Hrunaá og hefur það reisulega mannvirki opnað gönguglöðu ferðafólki margar skemmtilegar leiðir um hinar svokölluðu Tungur, austan Hrunaár.

Svo ég haldi nú áfram sögu framkvæmda í Básum, þá var enn á ný ráðist í stórbyggingu.  Fljótlega varð ljóst að eldhúsið í stóra skálanum var of lítið.  Þegar margt var varð oft nokkur bið á að komast að til þess að elda, þótt margir nýttu sér einnig grillaðstöðu sem búið var að setja upp úti á hlaði.  Nú skyldi reist viðbygging, eldhús með aðstöðu til að matast í.  Enn áskotnaðist Útivist gamalt hús, gamla íbúðarhúsið á bænum Ægissíðu í Rangárvallasýslu fékkst fyrir að rífa það og fór dymbilvikan árið 1987 í það verk hjá þónokkrum Útivistarfélögum.  Allt heillegt timbur var svo notað í bygginguna sem reis um sumarið, fullbúin að utan.  Næsta ár var húsið klætt að innan og settar upp innréttingar meðal annars olíueldavél sem yljar upp bæði eldhúsið og skálann og er góð viðbót við gamla góða kolaofninn ,,Kempuna”.  Þessi nýbygging breytti ótrúlega miklu.  Nú þarf enginn að sitja með matinn sinn á hnjánum eða í besta falli á kolli fyrir framan sig í svefnskálanum, fólk situr nú í stórum og litlum hópum.  Þegar við á er hægt að koma fyrir 80–100 manns til fagnaðar af ýmsu tagi.  Hefur það ekki hvað síst komið sér vel í ,,stóru” ferðunum sem eru orðnar hefð hjá félaginu, svo sem fjölskylduferð, grillveisla og aðventuferð sem hjá mörgum er fastur liður í undirbúningi jólanna.

Starfsemi Útivistar í Básum hefur tekið miklum breytingum síðustu ár.  Í æ ríkara mæli er um að ræða þjónustu og aðstoð við ferðamenn á eigin vegum, einstaklinga og   hópa, innlenda sem erlenda.  Ferðaskrifstofur gera samninga fyrir allt sumarið, vinnufélagar og félagasamtök panta gistingu og tjaldstæði fram í tímann.  Svo koma eigendur húsbíla oft nokkrir saman og fjölskyldur og einstaklingar á eigin bifreiðum.  Margt af þessu fólki hefur tekið ástfóstri við staðinn og kemur ár eftir ár.  Ég tel það lán félagsins að hafa getað laðað að fjölskyldufólk, fólk sem fer í ferð til að njóta útivistar.

Mikið fjármagn og mörg handtök hafa farið í að bæta aðstöðu af ýmsu tagi.  Árið 1989 var sett upp snyrtihús við mynni Strákagils og seinna minni vatnssalerni ásamt krönum og vöskum við ný og gömul tjaldstæði.  Ný tjaldstæði hafa verið búin til, sléttað og tyrft á stórum og litlum blettum.  Göngustígar hafa verið lagfærðir, stikur reistar og síðastliðið vor voru settir upp vegvísar við vinsælustu gönguleiðirnar.
Til að menn geti betur gert sér í hugarlund umsvif Útivistar í Básum, má nefna nokkrar tölur um gistinætur.  Fyrsta árið sem Útivist hafði umsjón með Goðalandinu öllu sóttu rúmlega sjö þúsund manns svæðið heim, árið 1990 var fjöldinn kominn í tæplega tíu þúsund og undanfarin þrjú ár hefur tala gistinátta farið vel yfir þrettán þúsund.

Með vilja hef ég engin nöfn nefnt í þessari umfjöllun um Útivist í Básum en ég ætla  að fara örfáum orðum um nefndirnar tvær sem voru kosnar árið 1979, kvennanefnd og karlanefnd.  Hvort tveggja átti fyrir þeim að liggja, breyta um nafn og verða tvíkynja.  Kvennanefnd snéri sér strax að sölu veitinga á myndakvöldum félagsins, við góðan orðstír og ágæta innkomu enda varð hún fljótlega að láta undan þrýstingi og hleypa karlmönnum í nefndina og heitir hún síðan kaffinefnd.  Kaffinefnd hefur fyrst og fremst látið Bása njóta afrakstur vinnu sinnar.   Karlanefnd varð að bygginganefnd og hefur þróast yfir í Básanefnd og að sjálfsögðu eru konur þar ómissandi.  Meðan á uppbyggingu stóð hafði þessi nefnd forgöngu um skipulagningu og framkvæmd verka í Básum.

Allt þetta nefndafólk og margir margir aðrir eiga heiður og þakkir skilið fyrir óeigingjarnt framlag á öllum sviðum sem fúslega var látið í té.  Ég fullyrði að ekki hefði verið hægt að starfrækja félagið með þeim hætti sem hefur verið gert nema vegna þessa mikla áhuga og velvilja fjölda Útivistarmanna.

 



  • Dags-
    ferðir

    Dagsferðir

    Almennar dagsferðir hafa allt frá stofnun félagsins verið einn af hornsteinunum í starfsemi Útivistar. Dagsferðir geta fallið niður ef þátttaka er ekki nægjanleg, en núna bjóðum við þátttakendum að skrá sig fyrirfram fyrir kl. 15 á föstudögum og fá þá góðan afslátt af þátttökugjaldi. Engu að síður er hægt að mæta að morgni ferðadags á BSÍ, en þá er alltaf hætta á að ferðin hafi verið felld niður vegna ónógrar þátttöku. 

    Næstu ferðir

  • Helgar-
    ferðir

    Helgarferðir

    Helgarferðir eru eins og nafnið gefur til kynna ferðir sem taka heila helgi. Göngur yfir Fimmvörðuháls eru klassískar helgarferðir en einnig hafa margar aðrar ferðir hjá Útivist fest sig svo rækilega í sessi að þær eru fastur liður á ferðaáætluninni. 

    Næstu ferðir

    24. nóvember 2017 - 26. nóvember 2017

    Aðventuferð

    29. desember 2017 - 1. janúar 2018

    Áramótaferð

  • Lengri ferðir

    Lengri ferðir

    Lengri ferðir eru göngur þar sem gengið er í þrjá daga eða meira. Í þessari dagskrá má finna bæði þekktar gönguleiðir eins og Strútsstíg og Sveinstind-Skælinga, en einnig eru þarna nokkrar spennandi nýjungar. 

    Næstu ferðir

  • Mynda-
    kvöld

    Myndakvöld

    Kaffi- og myndanefnd voru settar á stofn fljótlega eftir stofnun Útivistar. Markmið þeirra er að halda myndakvöld þar sem félagsmenn koma saman til að skoða myndir og hlýða á ferðasögur frá ferðum sem Útivist hefur staðið fyrir. Auk þess eru kynntar ferðir á nýjum slóðum. Oft eru fengnir utanaðkomandi aðilar til að kynna áhugaverð svæði.

    Glæsilegar kaffiveitingar eru eitt aðalsmerki myndakvöldanna. Félagslegi þátturinn er stór. Útivistarfélagar hittast, rifja upp góðar stundir og gæða sér á kræsingum af kökuhlaðborðinu.

    Myndakvöld eru haldin fimm sinnum yfir vetrarmánuðina og njóta mikilla vinsælda. Allur ágóði af myndakvöldunum er nýttur til að efla félagið. Lengst af var hann settur í uppbyggingu aðstöðu félagsins í Básum á Goðalandi. Nú síðustu ár hefur ágóðanum verið varið í kaup og uppsetningu útsýnisskífu á Réttarfelli og glæsileg fræðsluskilti í Básum.

    Öll herlegheitin kosta aðeins 1.500 kr. Gestir eru vinsamlegast beðnir að hafa handbært reiðufé því ekki er hægt að taka við greiðslukortum.

    Næstu ferðir

  • Hjóla-
    ferðir

    Hjólaferðir

    Hjólaræktin hefur starfað í allnokkur ár, en sífellt fleiri uppgötva hvað reiðhjólið er frábært til ferðalaga. Fastir liðir eru hjólatúrar á höfuðborgarsvæðinu á laugardögum yfir vetrartímann en þegar kemur fram á sumar er stefnan gjarnan tekin á lengri túra.  

    Næstu ferðir

  • Skíða-
    ferðir

    Skíðaferðir

    Skíðaferðir eru í boði fram að vori og leitum við þangað sem vænta má góðra snjóalaga. Þær er að finna í dagskrá dagsferða og helgarferða, en einnig bendum við á að alltaf er möguleiki á að skíðaferðir séu settar á dagskrá með skömmum fyrirvara og því er um að gera að fylgjast vel með hér á heimasíðu Útivistar.

    Næstu ferðir

  • Jeppa-
    ferðir

    Jeppaferðir

    Í jeppaferðum koma þátttakendur á eigin jeppum. Ferðast er í hóp undir leiðsögn fararstjóra sem hefur góða reynslu af þessari tegund ferðamennsku. Bæði er um að ræða vetrarferðir þar sem gerðar eru tilteknar kröfur um búnað jeppanna, svo og sumar- og haustferðir sem henta lítið breyttum eða óbreyttum jeppum. 

  • Fjalla-
    refir

    Fjallarefir

    Fjallarefir fögnuðu fimm ára gönguafmæli á síðasta ári og enn á ný skal haldið á vit íslenskrar náttúru í góðum félagsskap. Á námskeiðum Fjallarefa er gönguþrek markvisst byggt upp og þátttakendur kynnast fjölbreyttum gönguleiðum.

    Námskeið Fjallarefa er ætlað þeim sem áður hafa tekið þátt í námskeiðum og/eða eru í ágætis gönguformi. Námskeiðið felur í sér þrekgöngutíma, dagsferðir og helgarferð. Samhliða göngunum verður fræðsla þar sem þátttakendur safna í sarpinn hagnýtum upplýsingum sem tengjast útivist, til dæmis varðandi klæðnað, næringu, útbúnað og leiðarval. 

    Þrekgöngutímar eru á þriðjudögum og dagsferðir á laugardögum. Þátttakendur koma á eigin bílum á upphafsstað göngu en geta sameinast í bíla eftir hentugleikum. Til að taka þátt í haustnámskeiði Fjallarefa þarf að gerast félagsmaður í Útivist.

    Hámarksfjöldi: 40 manns.
    Námskeiðsverð: 18.000 kr.

    Næstu ferðir

  • Útivistar-
    gírinn

    Útivistargírinn

    Ókeypis göngur í nágrenni höfuðborgarinnar

    Komdu þér í Útivistargírinn fyrir sumarið með samheldnum hópi Útivistarfólks og nýrri tólf vikna dagskrá. Útivistargírinn leysir af hólmi Útivistarræktina sem starfrækt hefur verið í um 20 ár.

    Dagskráin hefst 5. apríl og stendur til 21. júní. Hópurinn hittist vikulega á miðvikudögum klukkan 18:00 við Toppstöðina í Elliðaárdal og gengur spennandi gönguleiðir í nágrenni höfuðborgarsvæðisins. Göngurnar henta flestum sem geta hreyft sig með góðu móti og eru nýliðar í útivist . Einnig er vant fólk hvatt til þess að taka þátt. Í þessum kvöldgöngum verður lögð áhersla á vinalegt andrúmsloft og kynningu á grunnatriðum í útivist og gönguferðum. Fjölbreytt starfsemi Útivistar, þar sem allir geta fundið eitthvað við sitt hæfi, verður einnig kynnt þátttakendum.

    Flestar göngurnar taka 2 – 4 klukkustundir. Þátttakendur sameinast í bíla og deila eldsneytiskostnaði.

    Kynningarfundur verður haldinn kl. 20:00 þann 29. mars - smelltu hér til að skrá þig.

    Þátttaka í göngunum er félagsmönnum Útivistar að kostnaðarlausu en skrá þarf þátttöku. Áhugasömum er bent á upplýsingar um skráningu á heimasíðu Útivistar. Gönguleiðirnar eru fjölbreyttar og tekur röð þeirra mið af veðri og færð hverju sinni. Auglýst verður á vef Útivistar, á Facebook síðu félagsins og á póstlista hvert verður farið hverju sinni.

    Fimm fararstjórar, Hrönn Baldursdóttir, Kristey Briet Gísladóttir, Hrefna Jensdóttir, Kristjana Kristjánsdóttir og Guðmundur Örn Sverrisson leiða þátttakendur Útivistargírsins. Óhætt er að segja að fararstjórahópurinn sé fjölbreyttur en samhentur og hlakkar til að taka vel á móti öllum þeim sem vilja komast í Útivistargírinn.

    Fylgstu með og skráðu þig á Facebook síðu Útivistargírsins.

     

    Næstu ferðir